ΤΙΜΑΙΟΣ, ΜΕΡΟΣ Α′
ἑλληνικὸ πρωτότυπο ἐκ τοῦ TLG (Τhesaurus Lingua Graeca)
νεοελληνικὴ ἀπόδοση καὶ σχόλια: Παῦλος Γρατσιάτος, ἐκδ. Φέξη, 1911.
γ. Kριτίου ἐξιστόρησις
ΚΡ. Ἄκουε δή, ὦ Σώκρατες, λόγου μάλα μὲν ἀτόπου, παντάπασί γε μὴν ἀληθοῦς, ὡς ὁ τῶν ἑπτὰ σοφώτατος Σόλων ποτ’ ἔφη. Ἦν μὲν οὖν οἰκεῖος καὶ σφόδρα φίλος ἡμῖν Δρωπίδου τοῦ προπάππου, καθάπερ λέγει πολλαχοῦ καὶ αὐτὸς ἐν τῇ ποιήσει· πρὸς δὲ Κριτίαν τὸν ἡμέτερον πάππον εἶπεν, ὡς ἀπεμνημόνευεν αὖ πρὸς ἡμᾶς ὁ γέρων, ὅτι μεγάλα καὶ θαυμαστὰ τῆσδ’ εἴη παλαιὰ ἔργα τῆς πόλεως ὑπὸ χρόνου καὶ φθορᾶς ἀνθρώπων ἠφανισμένα, πάντων δὲ ἓν μέγιστον, οὗ νῦν ἐπιμνησθεῖσιν πρέπον ἂν ἡμῖν εἴη σοί τε ἀποδοῦναι χάριν καὶ τὴν θεὸν ἅμα ἐν τῇ πανηγύρει δικαίως τε καὶ ἀληθῶς οἷόνπερ ὑμνοῦντας ἐγκωμιάζειν.
ΣΩ. Εὖ λέγεις. ἀλλὰ δὴ ποῖον ἔργον τοῦτο Κριτίας οὐ λεγόμενον μέν, ὡς δὲ πραχθὲν ὄντως ὑπὸ τῆσδε τῆς πόλεως ἀρχαῖον διηγεῖτο κατὰ τὴν Σόλωνος ἀκοήν;
ΚΡ. Ἐγὼ φράσω, παλαιὸν ἀκηκοὼς λόγον οὐ νέου ἀνδρός. Ἦν μὲν γὰρ δὴ τότε Κριτίας, ὡς ἔφη, σχεδὸν ἐγγὺς ἤδη τῶν ἐνενήκοντα ἐτῶν, ἐγὼ δέ πῃ μάλιστα δεκέτης· ἡ δὲ Κουρεῶτις ἡμῖν οὖσα ἐτύγχανεν Ἀπατουρίων. Τὸ δὴ τῆς ἑορτῆς σύνηθες ἑκάστοτε καὶ τότε συνέβη τοῖς παισίν· ἆθλα γὰρ ἡμῖν οἱ πατέρες ἔθεσαν ῥαψῳδίας. Πολλῶν μὲν οὖν δὴ καὶ πολλὰ ἐλέχθη ποιητῶν ποιήματα, ἅτε δὲ νέα κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὄντα τὰ Σόλωνος πολλοὶ τῶν παίδων ᾔσαμεν. Εἶπεν οὖν τις τῶν φρατέρων, εἴτε δὴ δοκοῦν αὐτῷ τότε εἴτε καὶ χάριν τινὰ τῷ Κριτίᾳ φέρων, δοκεῖν οἱ τά τε ἄλλα σοφώτατον γεγονέναι Σόλωνα καὶ κατὰ τὴν ποίησιν αὖ τῶν ποιητῶν πάντων ἐλευθεριώτατον. Ὁ δὴ γέρων – σφόδρα γὰρ οὖν μέμνημαι – μάλα τε ἥσθη καὶ διαμειδιάσας εἶπεν·
“Εἴ γε, ὦ Ἀμύνανδρε, μὴ παρέργῳ τῇ ποιήσει κατεχρήσατο, ἀλλ’ ἐσπουδάκει καθάπερ ἄλλοι, τόν τε λόγον ὃν ἀπ’ Αἰγύπτου δεῦρο ἠνέγκατο ἀπετέλεσεν, καὶ μὴ διὰ τὰς στάσεις ὑπὸ κακῶν τε ἄλλων ὅσα ηὗρεν ἐνθάδε ἥκων ἠναγκάσθη καταμελῆσαι, κατά γε ἐμὴν δόξαν οὔτε Ἡσίοδος οὔτε Ὅμηρος οὔτε ἄλλος οὐδεὶς ποιητὴς εὐδοκιμώτερος ἐγένετο ἄν ποτε αὐτοῦ.”
“Τίς δ’ ἦν ὁ λόγος,” ἦ δ’ ὅς, “ὦ Κριτία;”
“Ἦ περὶ μεγίστης,” ἔφη, “καὶ ὀνομαστοτάτης πασῶν δικαιότατ’ ἂν πράξεως οὔσης, ἣν ἥδε ἡ πόλις ἔπραξε μέν, διὰ δὲ χρόνον καὶ φθορὰν τῶν ἐργασαμένων οὐ διήρκεσε δεῦρο ὁ λόγος.”
“Λέγε ἐξ ἀρχῆς,” ἦ δ’ ὅς, “τί τε καὶ πῶς καὶ παρὰ τίνων ὡς ἀληθῆ διακηκοὼς ἔλεγεν ὁ Σόλων.”
“Ἔστιν τις κατ’ Αἴγυπτον,” ἦ δ’ ὅς, “ἐν τῷ Δέλτα, περὶ ὃν κατὰ κορυφὴν σχίζεται τὸ τοῦ Νείλου ῥεῦμα Σαϊτικὸς ἐπικαλούμενος νομός, τούτου δὲ τοῦ νομοῦ μεγίστη πόλις Σάις – ὅθεν δὴ καὶ Ἄμασις ἦν ὁ βασιλεύς – οἷς τῆς πόλεως θεὸς ἀρχηγός τίς ἐστιν, Αἰγυπτιστὶ μὲν τοὔνομα Νηίθ, Ἑλληνιστὶ δέ, ὡς ὁ ἐκείνων λόγος, Ἀθηνᾶ· μάλα δὲ φιλαθήναιοι καί τινα τρόπον οἰκεῖοι τῶν δ’ εἶναί φασιν. Οἷ δὴ Σόλων ἔφη πορευθεὶς σφόδρα τε γενέσθαι παρ’ αὐτοῖς ἔντιμος, καὶ δὴ καὶ τὰ παλαιὰ ἀνερωτῶν ποτε τοὺς μάλιστα περὶ ταῦτα τῶν ἱερέων ἐμπείρους, σχεδὸν οὔτε αὑτὸν οὔτε ἄλλον Ἕλληνα οὐδένα οὐδὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν εἰδότα περὶ τῶν τοιούτων ἀνευρεῖν.
Καί ποτε προαγαγεῖν βουληθεὶς αὐτοὺς περὶ τῶν ἀρχαίων εἰς λόγους, τῶν τῇδε τὰ ἀρχαιότατα λέγειν ἐπιχειρεῖν, περὶ Φορωνέως τε τοῦ πρώτου λεχθέντος καὶ Νιόβης, καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν αὖ περὶ Δευκαλίωνος καὶ Πύρρας ὡς διεγένοντο μυθολογεῖν, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν γενεαλογεῖν, καὶ τὰ τῶν ἐτῶν ὅσα ἦν οἷς ἔλεγεν πειρᾶσθαι διαμνημονεύων τοὺς χρόνους ἀριθμεῖν· καί τινα εἰπεῖν τῶν ἱερέων εὖ μάλα παλαιόν·
‘Ὦ Σόλων, Σόλων, Ἕλληνες ἀεὶ παῖδές ἐστε, γέρων δὲ Ἕλλην οὐκ ἔστιν.’
Ἀκούσας οὖν, ‘Πῶς τί τοῦτο λέγεις;’ φάναι.
‘Νέοι ἐστέ,’ εἰπεῖν, ‘τὰς ψυχὰς πάντες· οὐδεμίαν γὰρ ἐν αὐταῖς ἔχετε δι’ ἀρχαίαν ἀκοὴν παλαιὰν δόξαν οὐδὲ μάθημα χρόνῳ πολιὸν οὐδέν. Τὸ δὲ τούτων αἴτιον τόδε. πολλαὶ κατὰ πολλὰ φθοραὶ γεγόνασιν ἀνθρώπων καὶ ἔσονται, πυρὶ μὲν καὶ ὕδατι μέγισται, μυρίοις δὲ ἄλλοις ἕτεραι βραχύτεραι. Τὸ γὰρ οὖν καὶ παρ’ ὑμῖν λεγόμενον, ὥς ποτε Φαέθων Ἡλίου παῖς τὸ τοῦ πατρὸς ἅρμα ζεύξας διὰ τὸ μὴ δυνατὸς εἶναι κατὰ τὴν τοῦ πατρὸς ὁδὸν ἐλαύνειν τά τ’ ἐπὶ γῆς συνέκαυσεν καὶ αὐτὸς κεραυνωθεὶς διεφθάρη, τοῦτο μύθου μὲν σχῆμα ἔχον λέγεται, τὸ δὲ ἀληθές ἐστι τῶν περὶ γῆν κατ’ οὐρανὸν ἰόντων παράλλαξις καὶ διὰ μακρῶν χρόνων γιγνομένη τῶν ἐπὶ γῆς πυρὶ πολλῷ φθορά.
Τότε οὖν ὅσοι κατ’ ὄρη καὶ ἐν ὑψηλοῖς τόποις καὶ ἐν ξηροῖς οἰκοῦσιν μᾶλλον διόλλυνται τῶν ποταμοῖς καὶ θαλάττῃ προσοικούντων· ἡμῖν δὲ ὁ Νεῖλος εἴς τε τἆλλα σωτὴρ καὶ τότε ἐκ ταύτης τῆς ἀπορίας σῴζει λυόμενος. Ὅταν δ’ αὖ θεοὶ τὴν γῆν ὕδασιν καθαίροντες κατακλύζωσιν, οἱ μὲν ἐν τοῖς ὄρεσιν διασῴζονται βουκόλοι νομῆς τε, οἱ δ’ ἐν ταῖς παρ’ ὑμῖν πόλεσιν εἰς τὴν θάλατταν ὑπὸ τῶν ποταμῶν φέρονται· κατὰ δὲ τήνδε χώραν οὔτε τότε οὔτε ἄλλοτε ἄνωθεν ἐπὶ τὰς ἀρούρας ὕδωρ ἐπιρρεῖ, τὸ δ’ ἐναντίον κάτωθεν πᾶν ἐπανιέναι πέφυκεν. Ὅθεν καὶ δι’ ἃς αἰτίας τἀνθάδε σῳζόμενα λέγεται παλαιότατα· τὸ δὲ ἀληθές, ἐν πᾶσιν τοῖς τόποις ὅπου μὴ χειμὼν ἐξαίσιος ἢ καῦμα ἀπείργει, πλέον, τοτὲ δὲ ἔλαττον ἀεὶ γένος ἐστὶν ἀνθρώπων.
Ὅσα δὲ ἢ παρ’ ὑμῖν ἢ τῇδε ἢ καὶ κατ’ ἄλλον τόπον ὧν ἀκοῇ ἴσμεν, εἴ πού τι καλὸν ἢ μέγα γέγονεν ἢ καί τινα διαφορὰν ἄλλην ἔχον, πάντα γεγραμμένα ἐκ παλαιοῦ τῇδ’ ἐστὶν ἐν τοῖς ἱεροῖς καὶ σεσωσμένα· τὰ δὲ παρ’ ὑμῖν καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρτι κατεσκευασμένα ἑκάστοτε τυγχάνει γράμμασι καὶ ἅπασιν ὁπόσων πόλεις δέονται, καὶ πάλιν δι’ εἰωθότων ἐτῶν ὥσπερ νόσημα ἥκει φερόμενον αὐτοῖς ῥεῦμα οὐράνιον καὶ τοὺς ἀγραμμάτους τε καὶ ἀμούσους ἔλιπεν ὑμῶν, ὥστε πάλιν ἐξ ἀρχῆς οἷον νέοι γίγνεσθε, οὐδὲν εἰδότες οὔτε τῶν τῇδε οὔτε τῶν παρ’ ὑμῖν, ὅσα ἦν ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις.
Τὰ γοῦν νυνδὴ γενεαλογηθέντα, ὦ Σόλων, περὶ τῶν παρ’ ὑμῖν ἃ διῆλθες, παίδων βραχύ τι διαφέρει μύθων, οἳ πρῶτον μὲν ἕνα γῆς κατακλυσμὸν μέμνησθε πολλῶν ἔμπροσθεν γεγονότων, ἔτι δὲ τὸ κάλλιστον καὶ ἄριστον γένος ἐπ’ ἀνθρώπους ἐν τῇ χώρᾳ παρ’ ὑμῖν οὐκ ἴστε γεγονός, ἐξ ὧν σύ τε καὶ πᾶσα ἡ πόλις ἔστιν τὰ νῦν ὑμῶν, περιλειφθέντος ποτὲ σπέρματος βραχέος, ἀλλ’ ὑμᾶς λέληθεν διὰ τὸ τοὺς περιγενομένους ἐπὶ πολλὰς γενεὰς γράμμασιν τελευτᾶν ἀφώνους. Ἦν γὰρ δή ποτε, ὦ Σόλων, ὑπὲρ τὴν μεγίστην φθορὰν ὕδασιν ἡ νῦν Ἀθηναίων οὖσα πόλις ἀρίστη πρός τε τὸν πόλεμον καὶ κατὰ πάντα εὐνομωτάτη διαφερόντως· ᾗ κάλλιστα ἔργα καὶ πολιτεῖαι γενέσθαι λέγονται κάλλισται πασῶν ὁπόσων ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἡμεῖς ἀκοὴν παρεδεξάμεθα.’
Ἀκούσας οὖν ὁ Σόλων ἔφη θαυμάσαι καὶ πᾶσαν προθυμίαν σχεῖν δεόμενος τῶν ἱερέων πάντα δι’ ἀκριβείας οἱ τὰ περὶ τῶν πάλαι πολιτῶν ἑξῆς διελθεῖν.
Τὸν οὖν ἱερέα φάναι· ‘Φθόνος οὐδείς, ὦ Σόλων, ἀλλὰ σοῦ τε ἕνεκα ἐρῶ καὶ τῆς πόλεως ὑμῶν, μάλιστα δὲ τῆς θεοῦ χάριν, ἣ τήν τε ὑμετέραν καὶ τήνδε ἔλαχεν καὶ ἔθρεψεν καὶ ἐπαίδευσεν, προτέραν μὲν τὴν παρ’ ὑμῖν ἔτεσιν χιλίοις, ἐκ Γῆς τε καὶ Ἡφαίστου τὸ σπέρμα παραλαβοῦσα ὑμῶν, τήνδε δὲ ὑστέραν. Τῆς δὲ ἐνθάδε διακοσμήσεως παρ’ ἡμῖν ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν ὀκτακισχιλίων ἐτῶν ἀριθμὸς γέγραπται. Περὶ δὴ τῶν ἐνακισχίλια γεγονότων ἔτη πολιτῶν σοι δηλώσω διὰ βραχέων νόμους, καὶ τῶν ἔργων αὐτοῖς ὃ κάλλιστον ἐπράχθη· τὸ δ’ ἀκριβὲς περὶ πάντων ἐφεξῆς εἰς αὖθις κατὰ σχολὴν αὐτὰ τὰ γράμματα λαβόντες διέξιμεν. Τοὺς μὲν οὖν νόμους σκόπει πρὸς τοὺς τῇδε· πολλὰ γὰρ παραδείγματα τῶν τότε παρ’ ὑμῖν ὄντων ἐνθάδε νῦν ἀνευρήσεις, πρῶτον μὲν τὸ τῶν ἱερέων γένος ἀπὸ τῶν ἄλλων χωρὶς ἀφωρισμένον, μετὰ δὲ τοῦτο τὸ τῶν δημιουργῶν, ὅτι καθ’ αὑτὸ ἕκαστον ἄλλῳ δὲ οὐκ ἐπιμειγνύμενον δημιουργεῖ, τό τε τῶν νομέων καὶ τὸ τῶν θηρευτῶν τό τε τῶν γεωργῶν.
Καὶ δὴ καὶ τὸ μάχιμον γένος ᾔσθησαί που τῇδε ἀπὸ πάντων τῶν γενῶν κεχωρισμένον, οἷς οὐδὲν ἄλλο πλὴν τὰ περὶ τὸν πόλεμον ὑπὸ τοῦ νόμου προσετάχθη μέλειν· ἔτι δὲ ἡ τῆς ὁπλίσεως αὐτῶν σχέσις ἀσπίδων καὶ δοράτων, οἷς ἡμεῖς πρῶτοι τῶν περὶ τὴν Ἀσίαν ὡπλίσμεθα, τῆς θεοῦ καθάπερ ἐν ἐκείνοις τοῖς τόποις παρ’ ὑμῖν πρώτοις ἐνδειξαμένης. Τὸ δ’ αὖ περὶ τῆς φρονήσεως, ὁρᾷς που τὸν νόμον τῇδε ὅσην ἐπιμέλειαν ἐποιήσατο εὐθὺς κατ’ ἀρχὰς περί τε τὸν κόσμον, ἅπαντα μέχρι μαντικῆς καὶ ἰατρικῆς πρὸς ὑγίειαν ἐκ τούτων θείων ὄντων εἰς τὰ ἀνθρώπινα ἀνευρών, ὅσα τε ἄλλα τούτοις ἕπεται μαθήματα πάντα κτησάμενος.
Ταύτην οὖν δὴ τότε σύμπασαν τὴν διακόσμησιν καὶ σύνταξιν ἡ θεὸς προτέρους ὑμᾶς διακοσμήσασα κατῴκισεν, ἐκλεξαμένη τὸν τόπον ἐν ᾧ γεγένησθε, τὴν εὐκρασίαν τῶν ὡρῶν ἐν αὐτῷ κατιδοῦσα, ὅτι φρονιμωτάτους ἄνδρας οἴσοι· ἅτε οὖν φιλοπόλεμός τε καὶ φιλόσοφος ἡ θεὸς οὖσα τὸν προσφερεστάτους αὐτῇ μέλλοντα οἴσειν τόπον ἄνδρας, τοῦτον ἐκλεξαμένη πρῶτον κατῴκισεν. ᾨκεῖτε δὴ οὖν νόμοις τε τοιούτοις χρώμενοι καὶ ἔτι μᾶλλον εὐνομούμενοι πάσῃ τε παρὰ πάντας ἀνθρώπους ὑπερβεβληκότες ἀρετῇ, καθάπερ εἰκὸς γεννήματα καὶ παιδεύματα θεῶν ὄντας. Πολλὰ μὲν οὖν ὑμῶν καὶ μεγάλα ἔργα τῆς πόλεως τῇδε γεγραμμένα θαυμάζεται, πάντων μὴν ἓν ὑπερέχει μεγέθει καὶ ἀρετῇ· λέγει γὰρ τὰ γεγραμμένα ὅσην ἡ πόλις ὑμῶν ἔπαυσέν ποτε δύναμιν ὕβρει πορευομένην ἅμα ἐπὶ πᾶσαν Εὐρώπην καὶ Ἀσίαν, ἔξωθεν ὁρμηθεῖσαν ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ πελάγους.
Τότε γὰρ πορεύσιμον ἦν τὸ ἐκεῖ πέλαγος· νῆσον γὰρ πρὸ τοῦ στόματος εἶχεν ὃ καλεῖτε, ὥς φατε, ὑμεῖς Ἡρακλέους στήλας, ἡ δὲ νῆσος ἅμα Λιβύης ἦν καὶ Ἀσίας μείζων, ἐξ ἧς ἐπιβατὸν ἐπὶ τὰς ἄλλας νήσους τοῖς τότε ἐγίγνετο πορευομένοις, ἐκ δὲ τῶν νήσων ἐπὶ τὴν καταντικρὺ πᾶσαν ἤπειρον τὴν περὶ τὸν ἀληθινὸν ἐκεῖνον πόντον. Τάδε μὲν γάρ, ὅσα ἐντὸς τοῦ στόματος οὗ λέγομεν, φαίνεται λιμὴν στενόν τινα ἔχων εἴσπλουν· ἐκεῖνο δὲ πέλαγος ὄντως ἥ τε περιέχουσα αὐτὸ γῆ παντελῶς ἀληθῶς ὀρθότατ’ ἂν λέγοιτο ἤπειρος. Ἐν δὲ δὴ τῇ Ἀτλαντίδι νήσῳ ταύτῃ μεγάλη συνέστη καὶ θαυμαστὴ δύναμις βασιλέων, κρατοῦσα μὲν ἁπάσης τῆς νήσου, πολλῶν δὲ ἄλλων νήσων καὶ μερῶν τῆς ἠπείρου· πρὸς δὲ τούτοις ἔτι τῶν ἐντὸς τῇδε Λιβύης μὲν ἦρχον μέχρι πρὸς Αἴγυπτον, τῆς δὲ Εὐρώπης μέχρι Τυρρηνίας.
Αὕτη δὴ πᾶσα συναθροισθεῖσα εἰς ἓν ἡ δύναμις τόν τε παρ’ ὑμῖν καὶ τὸν παρ’ ἡμῖν καὶ τὸν ἐντὸς τοῦ στόματος πάντα τόπον μιᾷ ποτὲ ἐπεχείρησεν ὁρμῇ δουλοῦσθαι. Τότε οὖν ὑμῶν, ὦ Σόλων, τῆς πόλεως ἡ δύναμις εἰς ἅπαντας ἀνθρώπους διαφανὴς ἀρετῇ τε καὶ ῥώμῃ ἐγένετο· πάντων γὰρ προστᾶσα εὐψυχίᾳ καὶ τέχναις ὅσαι κατὰ πόλεμον, τὰ μὲν τῶν Ἑλλήνων ἡγουμένη, τὰ δ’ αὐτὴ μονωθεῖσα ἐξ ἀνάγκης τῶν ἄλλων ἀποστάντων, ἐπὶ τοὺς ἐσχάτους ἀφικομένη κινδύνους, κρατήσασα μὲν τῶν ἐπιόντων τρόπαιον ἔστησεν, τοὺς δὲ μήπω δεδουλωμένους διεκώλυσεν δουλωθῆναι, τοὺς δ’ ἄλλους, ὅσοι κατοικοῦμεν ἐντὸς ὅρων Ἡρακλείων, ἀφθόνως ἅπαντας ἠλευθέρωσεν. Ὑστέρῳ δὲ χρόνῳ σεισμῶν ἐξαισίων καὶ κατακλυσμῶν γενομένων, μιᾶς ἡμέρας καὶ νυκτὸς χαλεπῆς ἐπελθούσης, τό τε παρ’ ὑμῖν μάχιμον πᾶν ἁθρόον ἔδυ κατὰ γῆς, ἥ τε Ἀτλαντὶς νῆσος ὡσαύτως κατὰ τῆς θαλάττης δῦσα ἠφανίσθη· διὸ καὶ νῦν ἄπορον καὶ ἀδιερεύνητον γέγονεν τοὐκεῖ πέλαγος, πηλοῦ κάρτα βραχέος ἐμποδὼν ὄντος, ὃν ἡ νῆσος ἱζομένη παρέσχετο.’”
Τὰ μὲν δὴ ῥηθέντα, ὦ Σώκρατες, ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ Κριτίου κατ’ ἀκοὴν τὴν Σόλωνος, ὡς συντόμως εἰπεῖν, ἀκήκοας· λέγοντος δὲ δὴ χθὲς σοῦ περὶ πολιτείας τε καὶ τῶν ἀνδρῶν οὓς ἔλεγες, ἐθαύμαζον ἀναμιμνῃσκόμενος αὐτὰ ἃ νῦν λέγω, κατανοῶν ὡς δαιμονίως ἔκ τινος τύχης οὐκ ἄπο σκοποῦ συνηνέχθης τὰ πολλὰ οἷς Σόλων εἶπεν. Οὐ μὴν ἐβουλήθην παραχρῆμα εἰπεῖν· διὰ χρόνου γὰρ οὐχ ἱκανῶς ἐμεμνήμην. ἐνενόησα οὖν ὅτι χρεὼν εἴη με πρὸς ἐμαυτὸν πρῶτον ἱκανῶς πάντα ἀναλαβόντα λέγειν οὕτως. Ὅθεν ταχὺ συνωμολόγησά σοι τὰ ἐπιταχθέντα χθές, ἡγούμενος, ὅπερ ἐν ἅπασι τοῖς τοιοῖσδε μέγιστον ἔργον, λόγον τινὰ πρέποντα τοῖς βουλήμασιν ὑποθέσθαι, τούτου μετρίως ἡμᾶς εὐπορήσειν.
Οὕτω δή, καθάπερ ὅδ’ εἶπεν, χθές τε εὐθὺς ἐνθένδε ἀπιὼν πρὸς τούσδε ἀνέφερον αὐτὰ ἀναμιμνῃσκόμενος, ἀπελθών τε σχεδόν τι πάντα ἐπισκοπῶν τῆς νυκτὸς ἀνέλαβον. Ὡς δή τοι, τὸ λεγόμενον, τὰ παίδων μαθήματα θαυμαστὸν ἔχει τι μνημεῖον. Ἐγὼ γὰρ ἃ μὲν χθὲς ἤκουσα, οὐκ ἂν οἶδ’ εἰ δυναίμην ἅπαντα ἐν μνήμῃ πάλιν λαβεῖν· ταῦτα δὲ ἃ πάμπολυν χρόνον διακήκοα, παντάπασι θαυμάσαιμ’ ἂν εἴ τί με αὐτῶν διαπέφευγεν. Ἦν μὲν οὖν μετὰ πολλῆς ἡδονῆς καὶ παιδιᾶς τότε ἀκουόμενα, καὶ τοῦ πρεσβύτου προθύμως με διδάσκοντος, ἅτ’ ἐμοῦ πολλάκις ἐπανερωτῶντος, ὥστε οἷον ἐγκαύματα ἀνεκπλύτου γραφῆς ἔμμονά μοι γέγονεν· καὶ δὴ καὶ τοῖσδε εὐθὺς ἔλεγον ἕωθεν αὐτὰ ταῦτα, ἵνα εὐποροῖεν λόγων μετ’ ἐμοῦ.
Μετάφραση
ΚΡ. Ἄκουσε λοιπόν, ὦ Σώκρατες, λόγον παραδοξότατον, ἀλλὰ καὶ ἀληθέστατον, ὡς διηγήθη αὐτὸν πότε ὁ Σόλων, ὁ σοφώτατος τῶν ἑπτὰ σοφῶν. Ἦτο βέβαια οὗτος συγγενὴς ἡμῶν καὶ φίλτατος τοῦ προπάππου μου Δρωπίδου, καθὼς λέγει αὐτὸς οὗτος εἰς πολλὰ μέρη τῶν στίχων του· εἰς δὲ τὸν πάππον μου Κριτίαν διηγήθη (ὅπως ὁ γέρων ἐνθυμούμενος ἔλεγε καὶ αὐτὸς εἰς ἡμᾶς), ὅτι μεγάλα καὶ θαυμαστὰ ἤσαν τὰ παλαιὰ κατορθώματα τῆς πόλεως ταύτης 12 τὰ ὁποία ἠφανίσθησαν ἀπὸ τὴν μνήμην (ἐλησμονήθησαν) ἕνεκα τοῦ πολλοῦ χρόνου καὶ τοῦ θανάτου τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἐξ ὅλων τούτων ἓν ἦτο τὸ μέγιστον. Καὶ πρέπον θὰ ἦτο εἰς ἡμᾶς ἐνθυμηθέντες τώρα αὐτό, καὶ εἰς σὲ νὰ ἀποδώσωμεν τὴν χάριν, καὶ συνάμα τὴν θεὰν εἰς τὴν σημερινὴν πανήγυρίν της 13 δικαίως καὶ ἀληθῶς νὰ ἐγκωμιάσωμεν, τοιουτοτρόπως ὑμνοῦντες αὐτήν.
ΣΩ. Καλὰ λέγεις. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ κατόρθωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ Κριτίας διηγεῖτο ὄχι ὡς λεγόμενον ἁπλῶς 14, ἀλλ’ ὡς τῷ ὄντι πραχθὲν τὸν παλαιὸν καιρὸν ὑπὸ τῆς πόλεως ταύτης, ὅπως τὸ ἤκουσεν ἀπὸ τὸν Σόλωνα;
ΚΡ. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὸ παλαιὸν τοῦτο διήγημα, τὸ ὁποῖον ἤκουσα ἀπὸ ἄνδρα οὐχὶ νέον· διότι ὁ Κριτίας ἦτο, ὡς ἔλεγε, σχεδὸν πλησίον εἰς τὰ ἐνενήκοντα ἔτη, ἐγὼ δὲ θὰ ἤμην τὸ πολὺ δεκαετής. Ἔτυχε τότε ἡ Κουρεώτις (ἡ τρίτη ἡμέρα) τῆς ἑορτῆς τῶν Ἀπατουρίων 15, καὶ ὅ,τι εἶναι σύνηθες εἰς τοιαύτην ἑορτὴν νὰ κάμνωσιν οἱ παῖδες, συνέβη καὶ τότε. Δηλαδὴ οἱ πατέρες μας ἐπρότειναν βραβεῖα (ἀπαγγελίας) ραψῳδιῶν. Ἀπηγγέλθησαν λοιπὸν πολλὰ ποιήματα πολλῶν ποιητῶν, πολλοὶ δὲ ἐκ τῶν παίδων ἐψάλλομεν ποιήματα τοῦ Σόλωνος, ἐπειδὴ ἤσαν νέα κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον. Εἷς δὲ ἐκ τῆς φρατρίας ἡμῶν, εἴτε διότι τότε οὕτως ἐσκέφθη, εἴτε καὶ διὰ νὰ κάμη εὐχαρίστησιν εἰς τὸν Κριτίαν, εἶπεν ὅτι νομίζει, ὅτι ὁ Σόλων ὑπῆρξε καὶ εἰς τὰ ἄλλα σοφώτατος καὶ εἰς τὴν ποίησιν εὐγενέστατος 16 πάντων τῶν ποιητῶν. Ὁ δὲ γέρων – τὰ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλά – πολὺ ἐχάρη διὰ τοῦτο, ἐμειδίασε καὶ εἶπεν·
“Ἐάν, ὦ Ἀμύνανδρε, δὲν ἤθελε μεταχειρισθῇ τὴν ποίησιν ὡς τί πάρεργον, ἀλλ’ ἤθελεν ἀσχοληθῇ σπουδαίως εἰς αὐτήν, ὅπως ἄλλοι, καὶ ἂν εἶχε φέρει εἰς πέρας τὴν διήγησιν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον ἔφερεν ἐδῶ, καὶ ἂν διὰ τὰς ἐμφυλίους στάσεις καὶ διὰ τὰ ἄλλα δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα ἔπαθεν, ὅταν ἔφθασεν ἐδῶ, δὲν ἤθελεν ἀναγκασθῇ νὰ τὴν ἀμελήση, κατὰ τὴν γνώμην μου οὔτε ὁ Ἡσίοδος, οὔτε ὁ Ὅμηρος, οὔτε ἄλλος οὐδεὶς ἐκ τῶν ποιητῶν θὰ ἐγίνετο πότε περιφημότερος αὐτοῦ.”
“Καὶ ποῖον ἦτο αὐτὸ τὸ διήγημα, ὦ Κριτία;” ἠρώτησεν ὁ Ἀμύνανδρος.
“Ἦτο διήγησις πράξεως ὄντως μεγίστης, καὶ ἥτις δικαιότατα θὰ ἦτο ἡ περιφημοτάτη ἀπὸ ὄλας, ὄσας διέπραξεν ἡ πόλις αὔτη, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ πολλοῦ χρόνου καί τοῦ θανάτου τῶν ἐκτελεσάντων αὐτὴν δὲν διήρκεσε μέχρι σήμερον μνήμη αὐτῆς.”
“Λέγε λοιπὸν ἐξ ἀρχῆς,” εἶπεν οὗτος, “τί καὶ πῶς καὶ ἀπὸ ποίους διηγεῖτο ὁ Σόλων ὅ,τι εἶχεν ἀκούσει ὡς ἀληθές.”
“Ὑπάρχει”, εἶπεν ὁ Κριτίας, “κατὰ τὴν Αἴγυπτον, εἰς τὸ Δέλτα, εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ ὁποίου σχίζεται τὸ ρεῦμα τοῦ Νείλου, εἷς νομὸς ὀνομαζόμενος Σαϊτικός. Τούτου δὲ τοῦ νομοῦ ἡ μεγίστη πόλις εἶναι ἡ Σάις, ὀπόθεν ἀκριβῶς ἦτο καὶ ὁ Ἄμασις ὁ βασιλεύς. Ὡς ἱδρυτὴν τῆς πόλεως οἱ κάτοικοι ἔχουσι θεάν, ἥτις Αἰγυπτιστὶ ὀνομάζεται Νηίθ, Ἑλληνιστὶ δὲ Ἀθηνᾶ 17 , ὡς λέγουσιν ἐκεῖνοι. Εἶναι δὲ πολὺ φιλαθήναιοι καὶ λέγουσιν ὅτι κατὰ τινὰ τρόπον εἶναι συγγενεῖς τῶν Ἀθηναίων. Ἐκεῖ λοιπὸν πορευθεῖς ὁ Σόλων διηγεῖτο ὅτι ἔλαβε μεγάλας τιμὰς παρ’ αὐτῶν, καὶ ὅτι, ἐνῷ ἠρώτα περὶ τῶν παλαιῶν γεγονότων τοὺς εἰς ταῦτα ἐμπειροτάτους τῶν ἱερέων, ἀνεκάλυψεν, ὅτι οὔτε αὐτὸς οὔτε ἄλλος οὐδεὶς Ἕλλην ἐγνώριζεν, οὕτως εἰπεῖν, οὐδὲν περὶ αὐτῶν.
Καὶ θελήσας ποτὲ νὰ σύρῃ αὐτοὺς εἰς λόγους περὶ τῶν ἀρχαίων ἤρξατο νὰ ὁμιλῇ περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποία ἐδῶ ἐν Ἑλλάδι θεωροῦνται ἀρχαιότατα, περὶ τοῦ Φορωνέως 18 ἐκεῖνου, ὅστις ἐκλήθη πρῶτος, καὶ περὶ τῆς Νιόβης, καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν 19 νὰ μυθολογῆ περὶ Δευκαλίωνος καὶ Πύρρας, πῶς διεσώθησαν, καὶ νὰ κάμνῃ τὴν γενεαλογίαν τῶν ἀπογόνων των, καὶ ν’ ἀναφέρῃ περὶ τῶν ἐτῶν αὐτῶν πόσα ἦσαν, διὰ τῶν ὁποίων ἔλεγεν ὅτι ἐπειράτο νὰ κάμῃ τὴν χρονολογίαν τῶν συμβάντων. Εἷς δὲ τῶν ἱερέων 20 πολὺ γέρων, εἶπε τότε·
‘Ὦ Σόλων, Σόλων, οἱ Ἕλληνες εἶσθε πάντοτε παῖδες καὶ Ἕλλην γέρων δὲν ὑπάρχει.’
Ἀκούσας ταῦτα ὁ Σόλων εἶπε, ‘Πῶς ἐννοεῖς τοῦτο;’
‘Εἶσθε νέοι,’ ἀπεκρίθη, ‘ὅλοι κατὰ τὰς ψυχάς. Διότι δὲν ἔχετε εἰς αὐτὰς ἐξ ἀρχαίας παραδόσεως καμμίαν παλαιὰν γνώμην καὶ καμμίαν γνῶσιν, ἥτις νὰ ἔχῃ γίνη μὲ τὸν χρόνον παλιά. Αἴτιον δὲ τούτων εἶναι τὸ ἑξῆς: Πολλαὶ καὶ κατὰ πολλοὺς τρόπους συνέβησαν καταστροφαὶ ἀνθρώπων καὶ θὰ συμβαίνωσι, διὰ πυρὸς μὲν καὶ ὕδατος αἱ μέγισται, διὰ μυρίων δὲ ἄλλων μέσων ἄλλαι μικρότεραι. Τῷ ὄντι ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ παρ’ ὑμὶν λέγεται, ὅτι ποτὲ ὁ Φαέθων ὁ παῖς τοῦ Ἡλίου, ζεύξας τὸ ἅρμα τοῦ πατρός, ἐπειδὴ δὲν ἦτο ἱκανὸς νὰ ἁμαξηλατῇ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τοῦ πατρός, κατέκαυσεν ὅ,τι ἦτο ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αὐτὸς οὗτος κεραυνωθεὶς κατεστράφη, τοῦτο λέγεται μὲν ὑπὸ μορφὴν μύθου, ἀλλὰ ἡ ἐν αὐτῷ ἀλήθεια εἶναι ἡ παραλλαγὴ 21 κινήσεως τῶν ὅντων, τὰ ὁποία περιφέρονται πέριξ τῆς γῆς κατὰ τὸν οὐρανόν, καὶ ἡ κατὰ μακρὰς χρονικὰς περιόδους γινομένη διὰ μεγάλου πυρὸς καταστροφὴ τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων.
Τότε λοιπὸν ὅσοι ἐξ ὑμῶν κατοικοῦσι κατὰ τὰ ὄρη καὶ εἰς τόπους ὑψηλοὺς καὶ ξηροὺς καταστρέφονται περισσότερον παρὰ τοὺς κατοικοῦντας πλησίον εἰς τοὺς ποταμοὺς καὶ τὴν θάλασσαν. ἡμᾶς ὅμως ὁ Νεῖλος, ὁ ὁποῖος εἶναι σωτὴρ ἡμῶν καὶ κατὰ τὰ ἄλλα, σῴζει καὶ τότε ἐκ τῆς ἀμηχανίας ταύτης, ἐρχόμενος ἔξω (πλημμυρῶν). Ὅταν δὲ πάλιν οἱ θεοί, ἵνα καθαρίσωσι τὴν γῆν διὰ τῶν ὑδάτων, κατακλύζουσιν αὐτήν, ὅσοι μὲν εἶναι εἰς τὰ ὄρη, βουκόλοι καὶ βοσκοί, διασῴζονται, ὅσοι δὲ εἶναι εἰς τὰς πόλεις ὑμῶν, παρασύρονται εἰς τὴν θάλασσαν ὑπὸ τῶν ποταμῶν. Ἀλλὰ εἰς ταύτην ἐδῶ τὴν χώραν οὔτε τότε, οὔτε ἄλλοτε ποτὲ ἐπιρρέει τὸ ὕδωρ ἄνωθεν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας ἐκ φύσεως ἀνυψοῦται κάτωθεν. Ἐκ τούτου καὶ διὰ τὰς αἰτίας ταύτας ὅσα διασῴζονται παρ’ ἡμῖν λέγονται ὅτι εἶναι ἀρχαιότατα. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι ὅτι εἰς πάντας τοὺς τόπους, ὅπου χειμὼν ὑπερβολικὸς ἢ καύσων δὲν ἐμποδίζει, ἄλλοτε μὲν περισσότερον, ἄλλοτε δὲ ὀλιγώτερον ὑπάρχει πάντοτε τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων 22.
Ὅσα δὲ συμβαίνουσιν ἢ εἰς ὑμᾶς, ἢ εἰς ταύτην τὴν χώραν ἢ εἰς ἄλλον τόπον, περὶ τῶν ὁποίων λαμβάνομεν γνῶσιν, ἐὰν ἔγινε καλὸν τὶ ἢ μέγα ἢ καὶ ἄλλο τὶ ἀξιοσημείωτον, πάντα εἶναι γεγραμμένα ἐνταῦθα παλαιόθεν καὶ διατηροῦνται εἰς τοὺς ναούς. Τὰ τῆς ἰδικῆς σας ὅμως πολιτείας καὶ τὰ τῶν ἄλλων, πάντοτε μόλις ταῦτα τύχωσι νὰ ἀναπτυχθώσι μὲ γράμματα καὶ μὲ ὅλους ἐκείνους τοὺς θεσμοὺς τῶν ὁποίων ἔχουσι χρείαν αἱ πόλεις, καὶ ἰδοὺ πάλιν μετὰ τὸν συνήθη ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν, ὡς μία νόσος ἔρχεται ἐπ’ αὐτῶν μὲ ὁρμὴν τὸ ρεῦμα τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐξ ὑμῶν ἀφήνει μόνους τοὺς μὴ γινώσκοντας γραφὴν καὶ ἀμούσους, ὥστε πάλιν γίνεσθε νέοι ἐξ ἀρχῆς, χωρὶς νὰ γνωρίζητε τίποτε οὔτε περὶ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ταύτη οὔτε περὶ τῶν παρ’ ὑμὶν συμβάντων, ὅσα ἔγιναν εἰς τοὺς παλαιοὺς χρόνους.
Αἱ γενεαλογίαι τουλάχιστον, ὦ Σόλων, περὶ τῶν παρ’ ὑμὶν συμβάντων, τὰς ὁποίας τώρα ἐξέθεσες, ὀλίγον διαφέρουσιν ἀπὸ τοὺς μύθους τῶν παίδων. Καὶ πρῶτον πάντων ὑμεῖς ἐνθυμεῖσθε ἕνα μόνον κατακλυσμὸν τῆς γῆς, ἐνῷ συνέβησαν πολλοὶ πρότερον. Προσέτι δὲν γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν χώραν ὑμῶν ἐγεννήθη τὸ ὡραιότατον καὶ κάλλιστον γένος, τὸ ὁποῖον πότε ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων· ἐξ αὐτοῦ καὶ σὺ καὶ πάντες οἱ σημερινοὶ πολίται κατάγονται, διότι διεσώθη ποτὲ ὀλίγον σπέρμα. Ἀλλὰ ὑμεῖς δὲν τὸ ἐμάθετε, διότι οἱ σωθέντες πρόγονοι ὑμῶν ἀπέθνησκον ἐπὶ πολλᾶς γενεᾶς χωρὶς νὰ ὁμιλήσωσι διὰ γραμμάτων. Διότι ἦτο πότε, ὦ Σόλων, πρὸ τῆς μεγάλης διὰ τῶν ὑδάτων καταστροφῆς, αὔτη, ἥτις εἶναι τώρα ἡ πολιτεία τῶν Ἀθηναίων, πολιτεία ἀρίστη, καὶ πρὸς πόλεμον καὶ κατὰ πάντα τὰ ἄλλα πράγματα καλῶς συντεταγμένη περισσότερον πάσης ἄλλης, καὶ ὑπ’ αὐτῆς ἔγιναν, ὡς λέγεται, τὰ κάλλιστα κατορθώματα καὶ αἱ κάλλισται πολιτειακαὶ διατάξεις ἐξ ὅλων, ὅσων τὴν γνῶσιν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἠμεῖς ἔχομεν παραλάβει’.
Ὄτε ἤκουσε ταῦτα ὁ Σόλων, εἶπεν ὅτι ἐθαύμασε καὶ ὅτι ἔλαβε πᾶσαν προθυμίαν παρακαλῶν τοὺς ἱερεῖς νὰ τῷ διηγηθῶσιν ἀκριβῶς καὶ κατὰ σειρὰν τὰ ἀφορώντα εἰς τοὺς παλαιοὺς συμπολίτας του.
Καὶ ὁ ἱερεὺς ἀπεκρίθη: ‘Δὲν ἔχω λόγον νὰ ἀρνηθῶ, ὦ Σόλων, ἀλλὰ χάριν σου καὶ τῆς πόλεώς σου θὰ ὁμιλήσω, μάλιστα δὲ καὶ χάριν τῆς θεᾶς, ἥτις καὶ τὴν πόλιν ὑμῶν καὶ τὴν ἰδικήν μας ἔλαβε καὶ ἔθρεψε καὶ ἐπαίδευσε, πρότερον ὅμως τὴν ἰδικήν σας κατὰ χίλια ἔτη, λαβοῦσα τὸ σπέρμα ὑμῶν ἐκ τῆς Γῆς καὶ τοῦ Ἡφαίστου 23, ὕστερον δὲ ταύτην τὴν ἰδικήν μας. Περὶ ταύτης τῆς ἱδρύσεως τῆς πόλεως ἡμῶν εἰς τὰς ἱερὰς ἡμῶν βίβλους εἶναι γεγραμμένος ὁ ἀριθμὸς ὀκτὼ χιλιάδων ἐτῶν 24. Ἀλλὰ περὶ τῶν συμπολιτῶν σου, οἵτινες ὑπῆρξαν πρὸ ἐννέα χιλιάδων ἐτῶν, θὰ σοὶ φανερώσω συντόμως καὶ τοὺς νόμους αὐτῶν καὶ ἐκ τῶν ἔργων των ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπραξαν κάλλιστον πάντων. Τὰ καθέκαστα ἀκριβῶς περὶ πάντων θὰ διεξέλθωμεν κατὰ σειρὰν ὕστερον ἐν ἀνέσει, ἀφοῦ λάβωμεν ἀνὰ χείρας αὐτὰ τὰ γεγραμμένα. Καὶ τοὺς μὲν νόμους αὐτῶν ἐξέταζε συγκρίνων μὲ τοὺς νόμους τῆς πόλεως ταύτης. Διότι πολλὰ παραδείγματα ἐκείνων, τοὺς ὁποίους εἴχετε ὑμεῖς τότε, θὰ τὰ εὕρῃς ἐδῶ τώρα. Καὶ πρώτη εἶναι ἡ τάξις τῶν ἱερέων, διακεκριμένη χωριστὰ ἀπὸ τὰς ἄλλας καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ τάξις τῶν τεχνητῶν, τῶν ὁποίων ἑκάστη κλάσις μόνη καὶ χωρὶς νὰ ἀναμιγνύηται μὲ ἄλλας ἐργάζεται, ἔπειτα δὲ ἡ τῶν βοσκῶν καὶ τῶν κυνηγῶν καὶ ἡ τῶν γεωργῶν.
Καὶ προσέτι ἔχεις ἀκούσει ἴσως, ὅτι ἡ τάξις τῶν μαχητῶν ἐνταῦθα εἶναι κεχωρισμένη ἀπὸ πάσας τὰς ἄλλας τάξεις καὶ ὅτι εἰς αὐτοὺς προσετάχθη ὑπὸ τῶν νόμων νὰ μὴ φροντίζωσι περὶ οὐδενὸς ἄλλου πλὴν τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν πόλεμον. Προσέτι ὁ τρόπος τοῦ ὁπλισμοῦ των, ἀσπίδες δηλ. καὶ δόρατα, μὲ τὰ ὁποῖα ἠμεῖς πρῶτοι ἐκ τῶν κατοικούντων τὴν Ἀσίαν 25 ἔχομεν ὁπλισθῆ, ἐδόθη παρὰ τῆς θεᾶς, ἥτις μας ἐδίδαξεν αὐτόν, καθὼς εἰς ἐκείνους ἐκεῖ τοὺς τόπους τὸν εἶχε διδάξει εἰς ὑμᾶς πρώτους. Ὅσον ἀφορᾶ πάλιν τὴν πνευματικὴν μόρφωσιν βλέπεις, νομίζω, πόσην ὁ νόμος ἐδῶ ἔλαβεν ἐπιμέλειαν εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς, διότι ἐκ πασῶν τῶν ἐπιστημῶν, αἴτινες πραγματεύονται περὶ τοῦ κόσμου, μέχρι τῆς μαντικῆς καὶ τῆς ἰατρικῆς, ἧς ἀντικείμενον εἶναι ἡ ὑγεία, ἐκ τῶν θείων τούτων τεχνῶν ἀνεῦρεν ὅ,τι ἀνήκει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐπεδίωξε τὴν ἀπόκτησιν τῶν γνώσεων τούτων καὶ παντὸς ὅ,τι συνδέεται μετ’ αὐτῶν.
Καθ’ ὅλην ταύτην λοιπὸν τὴν διακόσμησιν καὶ τάξιν πρώτους ὑμᾶς διεκόσμησεν ἡ θεὰ καὶ κατώκισε τὴν πόλιν ὑμῶν, ἀφοῦ πρῶτον ἐξέλεξε τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχετε γεννηθῆ, καὶ ἐγνώρισε καλῶς, ὅτι ἡ ἐν αὐτῷ ἐπικρατοῦσα εὐκρασία τῶν ἐποχῶν θὰ παράγη ἄνδρας νοημονεστάτους. Ἡ θεὰ λοιπόν, ἐπειδὴ καὶ φιλοπόλεμος εἶναι καὶ φιλόσοφος, ἀφοῦ ἐξέλεξε τὸν τόπον, ὅστις ἔμελλε νὰ παράγῃ ἄνδρας ὁμοιοτάτους μὲ αὐτήν, τοῦτον κατὰ πρῶτον κατώκισε. Καὶ ὑμεῖς ἐκατοικεῖτε αὐτὸν ἔχοντες νόμους τοιούτους καὶ ἀκόμη καλυτέρους καὶ ὑπερβαίνοντες εἰς πᾶσαν ἀρετὴν ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, ὡς εἶναι ἑπόμενον, ἐπειδὴ εἶσθε γεννήματα καὶ παιδεύματα τῶν θεῶν. Καὶ πολλὰ μεγάλα ἔργα τῆς πόλεως ὑμῶν, ἐδῶ γεγραμμένα, θαυμάζονται, πάντα ὅμως ὑπερέχει ἓν κατὰ τὸ μεγαλεῖον καὶ τὴν ἀνδρείαν. Διότι λέγουσιν αἱ γραφαὶ ἡμῶν ὅτι ἡ πόλις ὑμῶν κατέστρεψε πότε μεγίστην δύναμιν, ἥτις βιαίως εἶχεν εἰσβάλει συγχρόνως εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀσίαν, ὀρμηθεῖσα ἔξωθεν ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ ὠκεανοῦ.
Τότε τῷ ὄντι διὰ τοῦ πελάγους ἐκείνου ἠδύνατο τὶς νὰ διαβῇ, διότι ὑπῆρχε νῆσος ἔμπροσθεν τοῦ στομίου, τὸ ὁποῖον καλεῖται, ὡς ὑμεῖς λέγετε, στῆλαι τοῦ Ἠρακλέους. Ἡ νῆσος δὲ αὔτη ἦτο μεγαλυτέρα της Λιβύης καὶ τῆς Ἀσίας ὁμοῦ καὶ ἐξ αὐτῆς ἠδύνατο τὶς τότε νὰ πορευθῇ καὶ μεταβῆ εἰς τὰς ἄλλας νήσους, ἐκ δὲ τῶν νήσων εἰς ὅλην τὴν ἀπέναντι Ἤπειρον τὴν πέριξ τῆς θαλάσσης ἐκείνης, ἥτις εἶναι ἀληθῶς θάλασσα. Διότι τὸ μέρος τοῦτο, ὅπερ εἶναι ἐντὸς τοῦ πορθμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦμεν, φαίνεται μᾶλλον ὅτι εἶναι λιμὴν ἔχων στενὴν εἴσοδον, ἐνῷ ἐκείνη εἶναι τῷ ὄντι ὠκεανός. Καὶ ἡ γῆ ἡ περιέχουσα αὐτὴν δύναται ἀληθέστατα νὰ λέγηται Ἤπειρος. Εἰς τὴν νῆσον λοιπὸν ταύτην Ἀτλαντίδα συνέστη μεγάλη καὶ θαυμάσια δύναμις ὑπὸ βασιλέων, ἥτις ἐξουσίαζεν ὅλην τὴν νῆσον καὶ πολλᾶς ἄλλας νήσους καὶ μέρη τῆς Ἠπείρου. Καὶ ἐκτὸς τούτων ἀκόμη χώρας ἐκ τοῦ μέρους τούτου εἰς τὴν ἐσωτερικὴν θάλασσαν ἐξουσίαζεν, ἐπὶ μὲν τῆς Λιβύης μέχρι τῆς Αἰγύπτου, ἐπὶ δὲ τῆς Εὐρώπης μέχρι τῆς Τυρρηνίας.
Ὅλη δὲ αὔτη ἡ δύναμις συνενωθεῖσα ἐπεχείρησε πότε μὲ μίαν ὁρμὴν νὰ ὑποδουλώσῃ καὶ τὸν ἰδικόν σας τόπον καὶ τὸν ἰδικόν μας καὶ πάντας τους ἐντεῦθεν τοῦ στενοῦ. Καὶ τότε, ὦ Σόλων, ἡ δύναμις τῆς πόλεως ὑμῶν ἔγινε περιφανὴς εἰς ὅλους τους ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἀνδρείαν καὶ διὰ τὴν ρώμην αὐτῆς. Διότι ὑπερέχουσα πάντας διὰ τὴν εὐψυχίαν της καὶ διὰ πάσας τὰς πολεμικὰς τέχνας, κατ’ ἀρχὰς μὲν ἔχουσα τὴν ἀρχηγίαν τῶν Ἑλλήνων, ἔπειτα δὲ μεμονωμένη οὖσα ἐξ ἀνάγκης, ὅταν οἱ ἄλλοι ἀπεστάτησαν, ἀφοῦ κατήντησεν εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους, ἐνίκησε τοὺς ἐπιδρομεῖς, ἀνήγειρε τρόπαια, καὶ τοὺς μὴ ὑποδουλωθέντας ἀκόμη ἠμπόδισε νὰ ὑποδουλωθώσι, καὶ τοὺς ἄλλους, ὅσοι κατοικοῦμεν ἐντεῦθεν τῶν Ἡρακλείων στηλῶν, γενναίως ἠλευθέρωσεν ἅπαντας 26. Βραδύτερον ὅμως, ἐπειδὴ συνέβησαν μεγάλοι σεισμοὶ καὶ κατακλυσμοί, ἦλθε μία ἡμέρα καὶ μία νὺξ φοβερὰ καὶ πᾶσα ἡ μάχιμος τάξις ὑμῶν αὕτη διὰ μίας ἐβυθίσθη εἰς τὴν γῆν, ὁμοίως δὲ καὶ ἡ Ἀτλαντὶς νῆσος βυθισθεῖσα εἰς τὴν θάλασσαν ἠφανίσθη. Διὰ τοῦτο καὶ τώρα εἶναι ἀδιάβατος καὶ ἀνεξερεύνητος ἡ θάλασσα ἐκείνη ἐκεῖ, ἐπειδὴ εἶναι ἐμπόδιον ὁ πηλὸς τῶν χαμηλῶν βράχων (ὑφάλων), τοὺς ὁποίους ἡ καθίζησις τῆς νήσου παρήγαγε’”.
Ἤκουσες λοιπόν, ὦ Σώκρατες, ἐν συντομίᾳ ὅσα διηγήθη ὁ παλαιὸς Κριτίας, ἀκούσας αὐτὰ ἀπὸ τὸν Σόλωνα. Καὶ διὰ ταῦτα, ὄτε σὺ χθὲς διελέγεσο περὶ τῆς πολιτείας καὶ περὶ τῶν πολιτῶν, τοὺς ὁποίους περιέγραφες, ἐθαύμαζον ἐνθυμούμενος αὐτά, τὰ ὁποία λέγω τώρα. Διότι κατενόουν πόσον θαυμασίως κατὰ τύχην τινὰ οὐχὶ ἀσκόπως εἰς τὰ πλεῖστα συνεφώνεις μὲ ὅσα εἶπεν ὁ Σόλων. Ἀλλ’ ὅμως δὲν ἠθέλησα ἀμέσως νὰ ὁμιλήσω, διότι μετὰ τόσον χρόνον δὲν τὰ ἐνεθυμούμην πολὺ καλά. Ἐσκέφθην λοιπὸν ὅτι ἔπρεπε πρῶτον κατ’ ἰδὶαν νὰ ἐπαναλάβω πάντα ἀρκούντως καὶ ἔπειτα νὰ ὁμιλήσω. Διὰ τοῦτο καὶ ταχέως ἐσυμφώνησα μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χθὲς ἐπρότεινες, διότι ἐνόμιζον ὅτι οὕτως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ δυσκολώτατον εἰς ὅλα τὰ τοιαῦτα, δηλαδὴ νὰ προσαρμόζωμεν εἰς τοὺς σκοποὺς ἡμῶν πρέπουσαν διήγησιν, τοῦτο ἠμεῖς θὰ ἐπιτύχωμεν ἀρκετὰ καλὰ 27.
Καὶ οὕτω, καθὼς εἶπεν οὗτος (ὁ Ἑρμοκράτης), καὶ χθές, εὐθὺς ἅμα ἀπήλθομεν ἐντεῦθεν ἀνέφερον εἰς τούτους αὐτά, ἀνακαλῶν εἰς τὴν μνήμην μου, καὶ ἀφοῦ ἀπεμακρύνθην σκεπτόμενος κατὰ τὴν νύκτα σχεδὸν ἅπαντα ἐνεθυμήθην. Πόσον ἀληθεύει τὸ κοινῶς λεγόμενον, ὅτι ὅσα μανθάνει τὶς ἐκ παιδικῆς ἡλικίας μένουσι θαυμάσια εἰς τὴν μνήμην του, διότι ἐγὼ ὅσα ἤκουσα χθὲς δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπαναλάβω ὅλα πάλιν εἰς τὴν μνήμην μου, ἀλλ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχω ἀκούσει πρὸ τόσου πολλοῦ χρόνου, πάντως ἤθελον ἐκπλαγῇ, ἂν μὲ διέφευγε κανὲν ἐξ αὐτῶν. Τῷ ὄντι ἠκούοντο ταῦτα τότε μὲ πολλὴν παιδικὴν εὐχαρίστησιν, καὶ ὁ γέρων ἀκόμη προθύμως μοὶ τὰ ἐπανελάμβανε, διότι ἐγὼ πολλάκις ἐπανηρώτων αὐτόν, οὕτως ὥστε μοὶ ἔγιναν μόνιμα ὡς εἰκὼν ἐγκεκαυμένη, ἥτις δὲν δύναται πλέον νὰ ἐξαλειφθῇ. Καὶ εἰς τούτους ἀκόμη εὐθὺς ἔλεγον αὐτὰ ταῦτα τὴν πρωίαν, διὰ νὰ ἔχωσι καὶ αὐτοὶ ἀφθονίαν λόγων, ὅπως καὶ ἐγώ.
Πηγή :https://www.astrologicon.org/platon/platon-timaeus-1.html
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου